ForsÝ­a

1892

Fyrsta Ibsen-sřning ß ═slandi

Gˇ­templarareglan festi rŠtur ß ═slandi um mi­jan ßttunda ßratug aldarinnar og olli sannkalla­ri byltingu Ý Ýslenskum fÚlagsmßlum. FÚlagar Ý henni reistu samkomuh˙s vÝ­a um land, ■ ß m. Ý ReykjavÝk ßri­ 1887. ═ ■vÝ mun hafa veri­ frß upphafi lÝti­ svi­, sem sÝ­ar var hŠkka­ og bŠtt. Margir leikßhugamenn voru virkir Ý Reglunni og lÚtu hendur standa fram ˙r ermum; reyndar var fjßr til byggingar G˙ttˇs, eins og ■essi h˙s voru jafnan nefnd Ý daglegu tali, a­ hluta afla­ me­ leiksřningum sem fˇru fram Ý Glasgow. Eftir a­ spÝtalarekstur var hafinn ß efri hŠ­ gildaskßlans nokkru fyrir 1870 var Glasgow helsta leikh˙s ReykvÝkinga, ■ˇ a­ ekki muni a­stŠ­ur ■ar hafa veri­ almennt betri en gengur og ger­ist Ý ■essum h˙sum.

G˙ttˇ Vi­ frßfall Sigur­ar mßlara ßri­ 1874 dofna­i mj÷g yfir leikh˙slÝfi ReykjavÝkur. ١ a­ ■a­ lifna­i vi­ um tÝma Ý kringum 1880, eftir a­ Indri­i Einarsson var sestur a­ Ý bŠnum, er tŠpast hŠgt a­ tala um nřtt grˇskuskei­ fyrr en eftir 1890. Ůetta voru mikil har­indaßr, illt ßrfer­i og vesturfer­ir drˇgu ˙r m÷nnum kjark - og kjark ■urfti sannarlega til a­ halda uppi leiksřningum vi­ ■ßverandi a­stŠ­ur. Stofnun Gˇ­templarareglunnar og hi­ einstŠ­a uppbyggingarstarf hennar var nßnast eina ljˇsglŠtan Ý ■vÝ myrkri sem lß yfir ■jˇ­inni ß nÝunda ßratug 19. aldar.

En G˙ttˇ var­ ß sinn hßtt merkilegt leikh˙s, ■ˇ a­ ekki yr­i ■a­ framtÝ­ara­setur leiklistarinnar. ┴ ˙tmßnu­um 1892 voru margir leikir sřndir um leiktÝmabili­ eftir ßramˇt og er ■a­ til vitnis um metna­ manna a­ ■ß var Ý fyrsta skipti flutt hÚr verk eftir Henrik Ibsen, sem var ■ß l÷ngu or­inn eitt frŠgasta leikskßld Ý nor­anver­ri Evrˇpu. VÝkingarnir ß Hßlogalandi (HermŠndene pň Helgeland) er reyndar eitt af Šskuverkum hans; ■a­ er sett saman ˙r řmsu efni ˙r fornkvŠ­um og ═slendingas÷gum og var, ■ˇtt ■a­ kunni a­ hljˇma ˇtr˙lega Ý eyrum ■eirra sem hafa lesi­ ■a­, vinsŠlasta verk Ibsens Ý heimalandi hans ß 19. ÷ld. Ekki ■ˇtti Ýslenskum gagnrřnendum miki­ til ■ess koma hvernig unni­ var ˙r efninu og t÷ldu h÷fund bersřnilega hafa litla ■ekkingu ß ■vÝ.

Ůa­ var Indri­i Einarsson, sem ÷­rum fremur stˇ­ fyrir ■essum sřningum, og ■ß leikstjˇrn, sem ß anna­ bor­ var veitt, haf­i hann ß hendi. FÚkk sřning VÝkinganna misjafna dˇma, enda augljˇst a­ ekki var ßhlaupaverk a­ koma jafn fj÷lmennum sjˇnleik me­ m÷rgum, ˇlÝkum leiksvŠ­um fyrir ß svo frumstŠ­u svi­i. ═safold skrifar t.d.: FÚlagi­ hefur ekkert til spara­, a­ ˙b˙na­urinn sÚ sem fullkomnastur. Ůa­ sem ßfßtt er Ý ■vÝ efni, er sumt ˇvi­rß­anlegum atvikum a­ kenna, svo sem vandrŠ­a-h˙s■rengslum, og sumpart prjßlgirni sumra leikendanna, e­a kannske ÷llu heldur vina ■eirra og kunningja. Ůrengslin ß leiksvi­inu eru svo mikil, a­ ■a­ var ekki einungis alveg frßgangss÷k a­ sřna langeldana Ý skßla Gunnars hersis, heldur ver­ur ■ar a­ auki stundum a­ hafa mannfŠrra ß leiksvi­inu, en skßldi­ Štlast til, og standa menn ■ˇ nŠr Ý ■v÷gu, ■eir sem inni eru. Leiktj÷ld eru dßvel ger­ a­ m÷rgu leyti, en ■eirra nřtur eigi til hßlfs vegna ■rengsla og smŠ­ar.

═ Ůjˇ­ˇlfi hamast Benedikt Gr÷ndal gegn sřningunni og finnst allt mj÷g lÚlegt, leikur, leiksvi­ og b˙ningar. En or­ hans mŠltust svo misjafnlega fyrir a­ hann sß ßstŠ­u til a­ skrifa a­ra bla­agrein og drˇ ■ß allverulega Ý land, fˇr m.a.s. gˇ­um or­um um framlag Indri­a. Me­al leikenda Ý VÝkingunum var ËlafÝa Jˇhannsdˇttir, sÝ­ar kunnur tr˙mßlafr÷mu­ur ß ═slandi og Ý Noregi; h˙n lÚk Hj÷rdÝsi, a­alkvenhetjuna. Sumari­ 1892 komu hinga­ d÷nsk leikarahjˇn, Edvard og Olga Jensen, og lÚku Ý G˙ttˇ. Heimsˇkn ■eirra ßtti eftir a­ draga ß eftir sÚr nokkurn slˇ­a, ■vÝ a­ einn af helstu framkvŠmdam÷nnum ReykjavÝkurbŠjar, Valgar­ Ë. Brei­fj÷r­, heilla­ist svo af list ■eirra a­ hann reisti Ý skyndingu nřtt leikh˙s vi­ h˙sasamstŠ­u sÝna, A­alstrŠti 8, svo a­ ■au hjˇn hef­u bo­legt svi­ a­ fara upp ß ■egar ■au kŠmu hinga­ nŠst.


Tilbaka


 

Settur hefur veri­ upp ß vegum Leikminjasafns ═slands Gagnabanki Ýslenskra leikh˙sa og leikh˙slistamanna ■ar sem hŠgt ver­ur a­ fß upplřsingar um verkefni Ý ÷llum Ýslenskum leikh˙sum frß stofnun LeikfÚlags ReykjavÝkur til okkar daga.

Leikminjasafn ═slands hefur haft ■ann hßtt ß a­ minnast aldarafmŠla merkra Ýslenskra leikh˙smanna undir heitinu Merkisdagar Ýslenskrar leiklistars÷gu.

Pˇstur: Box 249, 172 Seltjarnarnes  |  SÝmar: 862 4808 og 863 6437  |   Netfang: leikminjar@akademia.is